Uwaga: te wykłady zostały zastąpione nową wersją.

Spojrzenie na filozofię umysłu ze współczesnego punktu widzenia - każdy ma trochę racji!
Epistemologia, czyli nauka o poznaniu.
Metafizyka - Arystoteles umieścił tu wszystko, co nie było fizyką.
Filozofia umysłu: zarówno epistemologia jak i metafizyka.

Tales z Miletu, najstarszy znany z imienia filozof i matematyk grecki.

Problem zmiany i stałości, jeszcze ogólniejszy niż dylemat stabilności i plastyczności. Heraklit - "panta rei", wszystko płynie. Kratylos - znaczenie słów jest zmienne, dyskusja jest niemożliwa, zmienia się słuchacz i mówca. Parmenides - ruch jest niemożliwy! "Byt jest, niebytu nie ma". Trwała, niezmienna podstawa bytu, nie może mieć własności dopuszczających zmianę, ruch, a jedynie własność istnienia, a więc świat zmiennych zjawisk nie istnieje, jest nie-bytem. Ale ... postrzeganie wymaga zmian, byt niezmienny nie oddziaływuje z materią i jest niezauważalny (np. neutrino). Brak zmian, np. brak aktywności elektrycznej mózgu powoduje brak wrażeń, „zatrzymanie” umysłu. Nawet próżni nie można uznać za byt niezmienny. Zenon z Elei dowodził za pomocą paradoksów, że zmiana jest niemożliwa. Achilles nigdy nie dogoni żółwia, bo musi przebyć połowę drogi, a potem połowę połowy, ... 1/2+1/4+1/8+... =1 Strzała nie może się poruszać tam, gdzie jest (w punkcie), ani tam, gdzie jej nie ma. Sprzeczności logicznego myślenia to nie tylko sprzeczności matematyczne.

Paradoks Putnama: malowanie wielu kart coraz bardziej czerwoną farbą.
Jeśli nie widzimy różnicy to nie znaczy, że w mózgu zachodzą identyczne procesy.
Czy z tego wynika, że Merlin Monroe to Margaret Thatcher? W morfingu możemy zrobić dowolnie małe zmiany.
Przyporządkowujemy do tej samej kategorii rzeczy nieznacznie różne; kategorie są rozmyte.
Niestety filozofowie nie znają logiki rozmytej, a logika klasyczna prowadzi do paradoksów, jak to już Zenon zauważył ...

Demokryt - trwałe, niezmienne atomy, niezniszczalne, rzeczywiste, w wiecznym ruchu, tworzą wrażenie nieustannych zmian. Główna koncepcja Demokryta jest słuszna: przemiana to ruch atomów i cząstek elementarnych. Czy cząstki elementarne naprawdę istnieją? Elektrodynamika kwantowa (QED): w każdej chwili cząstki giną i rodzą się identyczne cząstki. Cząstki wytwarzają pole i z nim oddziaływują: próżnia jest pełna cząstek wirtualnych. Status ontologiczny cząstek wirtualnych jest niejasny; mogą to być artefakty matematycznego sposobu opisu świata (rachunku zaburzeń). Jeśli trwałe cząstki istnieją, to podlegają zmianom: ich energia, własne pole EM, sposób istnienia zależy od oddziaływania (np. cząstki w atomie i swobodnej). Rozwinięcie idei atomistycznych - Eipkurejczycy, Lukrecjusz "O naturze wszechrzeczy", światopogląd deterministyczny, ruch atomów bez celu. Epikur - wolna wola wynika z drobnych odchyleń ruch zachodzących z niewytłumaczalnych przyczyn, podlegają im doskonale sferyczne atomy duszy. Chaos w układach klasycznych powoduje, że determinizm jest niemożliwy, niepotrzeba więc "niewytłumaczalnych przyczyn".

Arystoteles - zmienne i stałe współistnieją. Cecha stała to materia, zmienna to forma. Przemiana dotyczy formy, a nie materii - dojrzewanie, odmiana, ruch to przemiany formy. Zasada zachowania materii (energii), odkryta dopiero w XVII w (). Teleologia: świata jest celowy: z żołędzia zawsze wyrasta dąb, kamienie spadają w dół, Słońce wstaje rano. Celowość naturalnego rozwoju widać we wszystkich przemianach. Materia ma cel ostateczny, czystą formę, pozbawioną materii. Czysta energia, bez masy spoczynkowej, to promieniowanie - ale nie ma formy geometrycznej. Kontemplacja czystej formy jest zarodkiem doskonałości. Byt doskonały w stanie czystej formy to "nieruchomy poruszyciel", dostarcza światu cel ostateczny.

Epistemologia Platona: wiedza dotyczy obiektów idealnych, niezmiennych kategorii ogólnych, a nie ulotnych form. Język, symbole języka, definiują kategorie ogólne. W jaki sposób tworzymy i rozumiemy kategorie? Platon: uniwersalia, powszechniki, idee Platońskie, istnieją niezależnie od człowieka, pojmowane przez kontemplację. Wiedza to rozpoznanie. Mogę poznać bo już znam. Nauka jest przypominaniem i rozpoznawaniem. Percepcja i myślenie: oparta na formach ustalonych we wczesnym dzieciństwie. Uczenie się: dostrzeganie powiązań koncepcji, które już się w naszym umyśle utrwaliły. Proces ten jest analogiczny do postrzegania. Powiązania form matematycznych wynikają z definicji, idee istnieją potencjalnie. Istnienie aktualne - w pamięci roboczej, krótkotrwałej - i istnienie potencjalne, w pamięci długotrwałej, zapis procesów, które mogą stać się aktualnymi.

Skoro mamy wiedzę - dusza zawiera wszystkie uniwersalia - dlaczego nie pamiętamy?
Platon: Zapominamy w chwili narodzin!
Poznanie rozumowe jest najwyższym rodzajem poznania.
Poznanie zmysłowe - nieostre, niepewne, dotyczy świata cieni form idealnych.
Alegoria jaskini - widzimy jedynie cienie, zamknięci w świecie poznania zmysłowego.
Filozofia, arytmetyka, geometria, astronomia, harmonia dźwięków - pozwala dostrzec blask idealnych form.

Sokrates: "Arytmetyka posiada wielki efekt wyzwalający i uwzniaślający, skłaniający duszę do zastanowienia się nad abstrakcyjnymi liczbami i buntowania się przeciwko wprowadzaniu postrzegalnych czy też dotykalnych obiektów argumentacji".

Ostateczny krok: studiowanie dialektyki, "odkrywanie absolutu jedynie dzięki światłu rozumu, bez posługiwania się zmysłami, nie ustając póki dzięki czystej inteligencji nie dotrze się do absolutnego dobra".
Dialektyka - czyste postrzeganie i rozpoznawanie form w sposób oczywisty, bez żadnych założeń.
Prawdziwa wiedza - jedynie w odniesieniu do świata rzeczywistego (idei).

Fizyka bada świat cieni, matematyka świat rzeczywisty.
Formy postrzegania zmysłowego nie wystarczają, by w pełni zrozumieć zjawiska.
Pojęcia energii czy pola to abstrakcje, ale w pełniejszy sposób pozwalające zrozumieć rzeczywistość.
Obiekty rzeczywiste - w nieskończenie wymiarowych przestrzeniach Hilberta, rzuty na 4D czasoprzestrzeń są niepełnym opisem.
Postęp nauki był możliwy dzięki wyzwoleniu się ze świata cieni (por. empiryzm poniżej).

Na ile matematyka jest konstruowana a na ile odkrywana?
Czy prawdy naukowe są odkrywane, czy wymyślane? Subtelne pytanie.
Abstrahowanie, tworzenie nowych kategorii umożliwia postrzeganie ogólnych związków i tworzenie teorii.
Świat teorii dla umysłu jest równie rzeczywisty co świat zmysłów; reprezentacja wszystkich pojęć w mózgu jest podobna.
Potencjalne istnienie obiektów matematycznych: definicje i aksjomaty pozwalają skonstruować obiekty matematyczne (geometryczne, algebraiczne) i ich relacje, a więc istnieją one potencjalnie, czekając na "dostrzeżenie".
Lakoff i Nunez - koncepcje matematyczne również powstały z "metafizyki dnia powszedniego".

Dowodzenie twierdzeń - rozpoznawanie relacji w przestrzeni abstrakcyjnych obiektów.
Aktualizacja wiedzy potencjalnej w konkretnym umyśle: konieczne są do tego stabilne stany umysłu o własnościach relacyjnych odpowiadających relacjom pomiedzy postrzeganymi obiektami.
Tworzenie takich stanów wymaga energii i czasu, proces ten przypomina bardziej konstruowanie niż postrzeganie.
Zależnie od sposobu pracy mózgu można w tym widzieć postrzeganie lub konstruowanie.
Po "zagnieżdżeniu się" abstrakcyjnych obiektów w pamięci:

• postrzeganie: wykorzystuje korę zmysłową do "odkrywania" relacji pomiędzy abstrakcyjnymi obiektami;
• konstruowanie: wykorzystuje korę ruchową, tworzy połączenia przez aktywne transformacje obiektów.

Jaka jest relacja pomiędzy światem idei a światem zjawisk? Świat dostępny zmysłom - chaos, ale widać w nim formy idealne. Demiurg, istota na granicy obu światów, w chaosie wprowadza porządek (idee gnostyczne). Człowiek - jest częścią świata zjawisk, ale umysł zdolny jest do poznania świata form idealnych.
Platon: Dusza jest woźnicą rydwanu ciągniętego przez białego (umysł) i czarnego (ciało) konia w dwie strony, steruje ciałem i umysłem.

Sofistyka: skoro myślenie prowadzi do paradoksów, prawdy nie można poznać, liczy się tylko zdolność przekonywania innych do swoich racji - "szkoła sukcesu".
Protagoras "Człowiek jest miarą wszystkich rzeczy", prawda nie ma znaczenia.
Georgiasz: "Nic nie istnieje, a nawet gdyby istniało, to nikt nie mógłby o tym wiedzieć, a nawet jeśliby kto o tym wiedział, to nie mógłby tego nikomu przekazać."
Sokrates: ślepi prowadzą ślepców sami nie wiedząc dokąd.
Różnica pomiędzy nauką i pseudonauką: nie tylko dużo wiemy, potrafimy naszą wiedzę użyć w praktyce i znamy ograniczenia tej wiedzy.

Hipokrates (-460,-370) był prekursorem medycyny, opierał się na empirycznych obserwacjach, do dzisiaj mamy "przysięgę hiepokratejską".
Jego teoria chorób oparta była o "humory", czyli płyny: krew, śluz, żółć i czarną żółć, które powinny być w równowadze.
Temperament wynika z nadmiaru jednego z płynów: sangwiniczny - krwi, flegmatyczny - śluzu, choleryczny - żółci, melancholiczny - czarnej żółci.
Ten podział nadal się czasami pojawia.

Początki chrześcijaństwa: dyskusje teologiczne zamiast filozoficznych.

Antropocentryczny świat starożytnych i średniowiecza: niebo nad głowami, piekło pod stopami a człowiek pośrodku, w centrum zainteresowania sił zła i dobra.
Motywacja Kopernika: ruchy doskonałe, godne niebios, powinny być kołowe i jednostajne.
Niebezpieczne odkrycie: gwiazdy są daleko; wizja świata wielkiego, pustego, zimnego, nie na miarę i nie dla potrzeb człowieka ...
Centrum ukladu heliocentrycznego wcale nie wypada tam, gdzie Słońce.

Rozwój nauki: postep w rozumieniu świata wynikał z zastosowania systematycznych obserwacji, metody Galileusza.
Efektem było rozbicie jednolitego obrazu świata, w którym porzadek moralny, społeczny, matematyka, astrologia i astronomia splecione były razem.
Najlepiej widać to po ewolucji poglądów Johanna Keplera (por. "Lunatycy" A. Koestler).
Dopóki nie zrozumiano natury ruchu i zjawisk elektrycznych nie można było zrozumieć ani biologii ani umysłu.

Kartezjusz, Rene Descartes (1596-1650) Pierwszy wybitny filozof umysłu, dualista, żyjący na pograniczu średniowiecza. Oddzielenie subiektywne-obiektywne, umysł-ciała, poznający-poznawane. Burzliwe czasy Kartezjusza: wojny religijne, zderzenie teorii Kopernika, Keplera i Galileusza z autorytetem Arystotelesa. Kartezjusz w samotni szuka niepodważalnej prawdy, kwestionując "wszystko". ... jeżeli chcę nareszcie coś pewnego i trwałego w naukach ustalić, to trzeba raz w życiu z gruntu wszystko obalić i na nowo rozpocząć od pierwszych podstaw.

Zmysły nie dają pewnego zrozumienia, życie wydaje się snem, "fizyka, astronomia, medycyna i wszystkie inne nauki, które zależą od rozpatrywania rzeczy złożonych, są niepewne", ale kwadrat ma zawsze cztery boki.
Możemy być zwodzeni przez złośliwego ducha, nie ma nic pewnego.
"Ja jestem, ja istnieję", stwierdzenie Kartezjusza jest bardziej fundamentalne niż "myślę, więc jestem" (cogito, ergo sum).

Ja jestem, ja istnieję; to jest pewne. Jak długo jednak? Oczywiście, jak długo myślę; bo może mogłoby się zdarzyć, że gdybym zaprzestał w ogóle myśleć, to natychmiast bym cały przestał istnieć

Myślenie koncepcyjne: zakłada język, a ten życie społeczne, narzucający specyficzne formy myślenia, a nie prawdy absolutne.
Mechanizmy poznawcze, działanie mózgu, ukryte są przed myśleniem; myślenie jest ich wynikiem.
Błąd Kartezjusza: nie zwracał uwagi na małe dzieci, które też są, chociaż nie myślą koncepcyjnie.
Jestem, bo doświadczam zmian; nie ma mnie gdy zmiany ustają (np. w czasie anestezji).

Filozofia racjonalna (?) Kartezjusza.
Skąd wiem, że istnieję? Bo całkowicie jasno i wyraźnie potrafię to ująć.
Czy jasność i wyraźność to oznaki prawdy? Jeśli tak, to fanatycy mają rację.
Pewne źródła wiedzy: żywe doświadczenia zmysłowe i myśli.
Idee wrodzone, w tym idea bytu doskonałego, jest niepodważalna.
Bóg jest dobry więc wszystkie wrodzone idee muszą być prawdziwe.

... już to samo, iż ja istnieję i posiadam ideę bytu najdoskonalszego, to jest Boga, dowodzi jak najoczywiściej, że Bóg także istnieje.

Introspekcje Kartezjusza były błędne, brał za wrodzone idee uformowane we wczesnym dzieciństwie.
Idea dobrego Boga nie jest wrodzona, z teologicznego punktu widzenia wiara jest "łaską".
Początki psychologii: introspekcja była powszechnie stosowaną metodą, ale się nie sprawdziła.
Pewnym źródłem wiedzy nie jest ani myślenie ani zmysły, tylko systematyczne pytanie przyrody.

Umysł musi się składać z innej substancji niż obiekty fizyczne, gdyż myśli nie mają wielkości, kształtu, tak jak ciała fizyczne.
Działanie wymaga kontaktu: jak umysł kontaktuje się ze światem fizycznym?
Czucie związane z mózgiem - wiadomo to z obserwacji urazów, drażnienia nerwów po amputacji.
W środku mózgu znajduje się szyszynka, gruczoł dokrewny, łącznik między fizycznym i psychicznym, sterujący fluidami pompowanymi do mięśni z komór mózgu.
Czy szyszynka ma naturę fizyczną czy mentalną? Tajemnica!

"Neomisterians", mistrzowie tajemnicy: współczesna szkoła filozofii umysłu.
Substancja fizyczna i umysłowa, C. McGinn i nieprzestrzenna natura umysłu.
Metodologiczny solipsyzm: umysł można badać niezależnie od świata.
Zdarzenia mentalne można badać niezależnie od zdarzeń fizycznych.
Reprezentacje obiektów determinują zachowanie - kluczowa idea kognitywizmu.
Symbol ma reprezentację fizyczną, jest reprezentantem niefizycznej idei.
Nadal nie potrafimy myśleć o umyśle - co więc oznacza rozumieć?

Kartezjusz sformułował problem psychofizyczny ale nie potrafił go rozwiązać.
Thomas Hobbes w liście do Kartezjusza:
"Umysł to nic innego jak ruchy pewnych części ciała organicznego".
Kognitywistyka: "Rozumowanie to nic więcej niż kombinowanie", myśl są wynikiem obliczeń, operacji na reprezentacjach umysłowych.

Kartezjusz i Hobbs - prekursorzy kognitywistyki.
Allan Newell, Herbert Simon (1976) - manifest kognitywizmu.
Umysł to maszyneria do przetwarzania informacji, tj. manipulacji symbolami.
Komputery symulują inteligentne zachowanie, myślą i mają stany poznawcze.
"Silne AI" (strong AI, J. Searl): odpowiednio zaprogramowany komputer jest równoważny umysłowi.

Mechanicyzm

Newton chciał odkryć plany budowy Boskiego Zegarka = natury.
Bóg jako poruszyciel potrzebny był do popychania planet.
Laplace po napisaniu mechaniki układu Słonecznego stwierdził: "nie potrzebuję tej hipotezy".
Saint Simon i August Comte: "fizyczna socjologia", ludzie jako społeczne atomy.
James Mill, "Felicific Calculus", rachunek społeczny, ludzie unikają przykrości gonią za przyjemnością.
Mill: "Chcę zniszczyć złudzenia psychicznej aktywności, zredukować wszystko do stałych i w jakimś sensie mechanicznych związków elementów, które powinny być możliwie najprostsze."

Mechanicyzm: krzyki i jęki zwierząt to tylko zgrzyty źle naoliwionej maszynerii.
Teoria Darwina: najsilniejsi zwyciężają, podstawa dzikiego kapitalizmu.
1902, Pawłow odkrywa refleksy warunkowe.
John Watson i Brian Skinner tworzą na tej podstawie behawioryzm, psychologię bez umysłu.
Dlaczego w Ameryce? Mechanistyczna wizja świata zgodna z wizją purytańską, predestynacja Kalwinów.
Analogie ideologii purytańskiej i behawiorystyczno-pozytywistycznej.

John Locke (1632-1704), empiryzm Koncepcja idei wrodzonych, które Kartezjusz poszukiwał na drodze rozmyślań, wywodzi się od Francisa Bacona (1561-1626). Empiryści: dane zmysłowe są źródłem wszelkiego poznania. Newton, Boyle, Hooke dokonali postępu w nauce dzięki eksperymentom, a nie wrodzonym ideom. Locke, doktor medycyny, napisał "Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego". Cała wiedza powstaje dzięki zmysłom, nie ma idei wrodzonych. Dzieci i upośledzeni umysłowo nie mają wrodzonych idei. Człowiek jako "tabula rasa", formowany tylko przez środowisko. Proste idee wywodzą się z doświadczeń zmysłowych. Idee złożone powstają przez nagromadzenie, powtarzanie, łączenie idei prostych. Co decyduje o zachowaniu? Genetyka czy środowisko?

Locke starał się rozróżnić to, co subiektywne i obiektywne:

• Wrażenia mają jakości pierwotne: rozmiary, kształty, ruch, realne cechy; opis naukowy dotyczy takich własności obiektywnych.
• Wrażenia wtórne: kolor, ciepło, zapach, istnieją tylko dzięki zmysłom; doświadczenie fenomenologiczne, wrażenia, są subiektywne.

Wiedza pochodząca od zmysłów dotyczy wrażeń, częste kombinacje wrażeń są zapamiętywane i rozpoznawane jako obiekty, przedmioty.
Zmysły i mózgi traktować można jako przyrządy pomiarowe.
Dominuje wzrok. Położenie, rozmiary, ruch obiektów mierzymy bezpośrednio za pomocą wzroku.
Cechy złożone, np. kolor, zapach, smak, temperatura, są wynikiem wyrafinowanej obróbki danych zmysłowych przez mózgi.
Wrażenia długości też nie całkiem proste, pokazują to np. złudzenia optyczne.

Czas trwania to wrażenie skomplikowane, percepcja upływu czasu zależy od procesów uwagi.
Czasoprzestrzeń jest bardziej fundamentalna niż sam czas i przestrzeń.
Dobre koncepcje fizyczne wynikają z zauważenia, co warto mierzyć, co jest niezmiennicze w różnych układach współrzędnych; w tym przypadku interwały czasoprzestrzenne.
Czy długość jest wewnętrzną cechą przedmiotu, a kolor lub zapach nie? Jest tak tylko dopóki poruszamy się powoli.

Długość jest dobrze określona: prosta procedura pomiarowa, prawie jednoznaczne wyniki, słaby wpływ temperatury, prędkości.
Pomiary chemiczne, zapach czy smak: wynik silnie zależy od warunków pomiarowych, widoczna jest histereza.
Kolor: skomplikowane przetwarzanie w zależności od oświetlenia, otoczenia i powierzchni odbijającej.
Temperatura: podobnie jak kolor, widzenie w podczerwieni to widzenie temeratury.
Rzeczywistość ma nieskończenie wiele własności, nasze przyrządy pomiarowe - zmysły + mózg - mierzą tylko nieliczne.

Nieskończenie wymiarowym obiektom rzeczywistym odpowiada skończenie wymiarowa reprezentacja umysłowa w oparciu o cechy obiektów mierzone przez zmysły i wykrywane przez struktury mózgu analizujące sygnały zmysłowe. Dane empiryczne pochodzące z doświadczeń uzupełniają ten obraz o nowe cechy (nowe wymiary w przestrzeni umysłu).

Locke sądził, że wiedza intuicyjna daje całkowitą pewność - białe/czarne, koło/trójkąt.
Skąd pewność? Takie rozróżnienia wymagają wyobraźni wzrokowej. Czy krety mają taką wiedzę?
Locke: pewne wnioski osiągamy dzięki procesowi dowodzenia, lecz po drodze wkracza intuicja, więc wiedza nie tak pewna jak zmysłowa.
Rozrózniał idee w umyśle i idee, którym odpowiada coś poza umysłem - ale czy coś poza nim istnieje?
Poznanie - ustalanie zgodności/braku pomiędzy ideami.
Locke: idee proste są realne - skoro są proste to nie mają się z czego utworzyć w umyśle.
Wtórne jakości: rezultat oddziaływania na zmysły rzeczy realnych.

Intuicyjna wiedza zależy od konstrukcji zmysłów i mózgu, jest różna u różnych zwierząt.
Proste idee tworzą się na poziomie bezpośredniej analizy danych zmysłowych, o stosunkowo niewielkiej plastyczności, cechach uwarunkowanych ewolucyjnie i kontrolowanych genetycznie.
Rozumowanie wymaga postrzeżenia, czy nowy obiekt umysłu można uzgodnić z wiedzą posiadaną.
Jaka jest pewność tej wiedzy, pewność złożonych dowodów?
Wiedza ograniczona jest do świata cieni, ale umiemy rzucać różne cienie, oglądać z wielu stron.
Wiedza dotyczy idei w umysłach - które są prawdziwe a które to imaginacje?
Zgodność wielu pomiarów daje coraz większą pewność; por. wymagania świadectwa "dwóch zmysłów" w średniowieczu.
Obiektywizm zastępuje intersubiektywizm i ściśle ustalone procedury pomiarowe.
Sądy o ludziach to zwykle tylko złudne idee w umysłach, bo trudno jest dokonać dobrych pomiarów.

George Berkeley (1685-1753) Berkeley zdobył uznanie w USA, wpłynął na rozwój uniwersytetów amerykańskich, po powrocie do Irlandii został biskupem. Teorie filozofów oderwane są od rzeczywistości, paradoksy prowadzą do sceptycyzmu i ateizmu. Realność rzeczy postrzeganych polega na ich postrzeganiu. Gorąco i zimno, słodycz i gorycz, nie istnieją poza umysłem. Kolory i dźwięki - istnieją tylko w umyśle. Czy w lesie, w którym nikogo nie ma, padające drzewo wydaje dźwięk? Stawiamy się od razu w sytuacji obserwatora, ale w lesie ma nikogo nie być!

Rzeczy postrzegane to tylko zespół wrażeń zmysłowych w umysłach, bez bezpośredniego związku z rzeczywistością.
Berkeley: "esse est percipi", istnienie rzeczy oznacza ich postrzeganie.

Konsekwentna postawa empiryczna.
Locke był sceptyczny: czy koń częściowo zasłaniany przez drzewa istnieje w całości?
Jeśli przedmioty materialne istnieć mogą tylko przez bycie spostrzeganym to istnienie świata wymaga istnienia wszechobecnego Umysłu.
Wniosek: nie ma materii, świat jest ideą w umyśle Boga.
Immaterializm Berkeleya godzi konsekwentny empiryzm i rzeczywiste istnienie świata.

Idee ekscentryczne? Jednak dość naturalne, bo przyjmujemy zawsze punkt widzenia obserwatora.
Rola obserwatora w mechanice kwantowej: czy realizm, istnienie własności kwantowych obiektów niezależnie od obserwatora, da się utrzymać?
Realizm i lokalność, dwa filary nauki; lokalność zakłada, że oddziaływania rozchodzą się z prędkością nie większą niż prędkość światła (inaczej moga istnieć zamknięte pętle czasowe).

Paradoks Einsteina-Podolskiego-Rosena (EPR): teorie uznające jednocześnie realizm i lokalność nie mogą być prawdziwe!
Czy rzeczywistość nie ma określonych cech przed pomiarem?
Odpowiedzi przyrody zależą od pytań. Czy ludzie mają określone cechy zanim ich zapytamy?
Niektóre własności powstają dopiero w wyniku oddziaływania, zadania pytania.

Teorii nie należy mylić z rzeczywistością.
Możemy mówić tylko o tym, co wywołuje w nas wrażenia.
By coś wiedzieć musimy zadać pytanie, dokonać pomiaru.
Teorie poprawnie opisują zjawiska niezależnie od indywidualnych wrażeń.

David Hume (1711-1776), szkocki sceptyk. Hume napisał "Traktat o naturze ludzkiej" i "Badania dotyczące rozumu ludzkiego". Jego celem było zastosowanie metody naukowej Newtona do zbadania natury umysłu.

W jaki sposób powstają nasze poglądy?
Idee i wrażenia proste "nie dopuszczają oddzielenia", są ze sobą związane.
Stąd wniosek: nie ma idei wrodzonych, wszystkie idee proste powstają z prostych wrażeń.

Pamięć przechowuje idee, wyobraźnia je porządkuje.
Umysł opiera się na skojarzeniach, przyczynowych, czasowych, korelacjach.
Przyczyny nie wynikają z korelacji zdarzeń, związków przyczynowych nie sposób wywieść z korelacji.
Nie ma powiązań koniecznych, wiara w przyczyny wynika tylko z przyzwyczajenia umysłu.
"Efektywność przyczyn leży w determinacji umysłu".

Asocjacjonizm w psychologii: kojarzenie zdarzeń prowadzi do powstawania trwałych połączeń w mózgu.
Związek pomiędzy zdarzeniami ma naturę psychologiczną.
Poezja, muzyka, filozofia to kwestia smaku i upodobań.
Nauka opiera się na założeniu o powtarzalności zjawisk przyrody, czego nie da się udowodnić.

Totalny sceptycyzm Davida Hume: prawa nauki to tylko "nawyki umysłu".
Poszukiwania trwałej jaźni kończą się niepowodzeniem (por. buddyzm).
Sceptyk powinien jednak wątpić w sceptycyzm!
Brak jest związków koniecznych, ale niektóre są bardzo prawdopodobne.
Przyczynowość wynika z istnienia oddziaływań, a nie tylko z nawyków.

David Hartley (1705-57)

Szkoła asocjacjonistów, stworzona przez angielskiego lekarza, Davida Hartley'a.
Pierwsza próba powiązania zdarzeń mentalnych i zdarzeń w mózgu.
Newton twierdził, że wrażenia powstają na skutek wibracji pobudzających nerwy, zmierzających od zmysłów do mózgu.
Hartley w "Observations on Man": uszkodzenia mózgu, zaburzenia neurologiczne zawsze związane są ze zmianami myślenia i percepcji.
Asocjacje wrażeń i idei wynikają z wibracji bardzo małych cząsteczek w mózgu (Hartley napisał to w 1749 roku!).
W latach 1950. to samo głosiła "teoria identyczności stanów centralnych" Smarta.
Proste czucie wystarczy do stworzenia wyrafinowanego umysłu.

Thomas Reid (1710-1792)

Szkocki filozof, napisał "Inquiry into the Human Mind", "Philosophy of the Intellectual Powers".
Zajmował się analizą percepcji, rolą języka, zagadnieniami w pełni docenionymi dopiero w XX wieku.
Postrzegane przedmioty, ich cechy, oraz wrażenia przez nie wywołane, określane są tymi samymi nazwami.
Czy zapach jest w róży, czy zapach jest w umyśle?
Dwie różne rzeczy: zapach jako fizyczna własność róży i wrażenie umysłowe z tym związane.
Wrażenia są symbolami wskazującymi na realne własności rzeczy.

Immanuel Kant (1724-1804) Kant opracował w 1755 roku teorię powstania Układu Słonecznego. Umysł nie jest wierną kopią rzeczywistości a dostępna wiedza zależy od natury umysłu i jego możliwości. Umysł jest odbiciem środowiska, w którym się tworzy (Kant napisał to na długo przed Darwinem!) Obserwacja jest przefiltrowana, zinterpretowana w oparciu o kategorie myślowe; nie ma czystej obserwacji, o interpretacji decyduje teoria. Wiedza wewnetrzna, dotycząca świata psychiki, nie jest doskonalsza niż wiedza o świecie fizycznym (Kant zrozumiał to na długo przed psychologią rozwojową). Introspekcja jest zwodnicza, konieczny jest częściowy powrót do racjonalizmu. Psychologia to potwierdziła 100 lat po Kancie.

Podstawowe kategorie - czas, przestrzeń - to dane apriorycznie, niezależne od doświadczenia.
Postrzeganie zakłada relacje czasowe i przestrzenne - ale mogą być one nieeuklidesowe, wynika to z dominacji wzroku, konstrukcji mózgu.
Niektórzy zwolennicy Kanta uznali potrzebę badań psychologicznych dla zrozumienia umysłu.
Szkoła logiczna: prawa myślenia są uniwersalne, nie zależą od odkryć empirycznych, są aprioryczne.
Filozofia kognitywistyczna: działanie umysłu to kwestia oddziaływań reprezentacji formalnych.
Percepcja możliwa jest dzięki wiedzy apriorycznej dotyczącej postrzeganych obiektów.
Np. percepcja 3D jest niemożliwa bez wiedzy apriorycznej - z tego powodu mamy wrażenia 'figur niemożliwych', np. rysunków Eschera.

Iluzja niemożliwego trójkąta.	Iluzja nieistniejącej spirali.

Filozofia Kanta okazała się bardziej istotna dla psychologii percepcji niż metafizyki!
Ok. 47 roku życia Kant zaczął pisać niejasno a jednocześnie skarżył się na bóle głowy i w końcu stracił wzrok w lewym oku.
Prawdopodobnie było to wynikiem guza mózgu w lewym płacie przedczołowym (Jean-Christophe Marchand 1996)
Oderwanie procesów poznawczych od emocji może świadczyć o uszkodzeniu płatów przedczołowych kory mózgu.

Wiek XIX to w większości spekulacje idealistyczne i metafizyczne.
Wyjątki: Thomas Henry Huxley (1825-1895),

• The Physical Basis of Life (1868)
• On the Hypothesis that Animals are Automata' (1874)

Charles Pierce (1839-1914) i William James (1842-1910), pionierzy pragmatyzmu.
Prawda to najpełniejszy opis natury - naukowy realizm.
Pogodzenie racjonalizmu i empiryzmu: stawianie hipotez - rozum, sprawdzanie - empiria.
Filozofia ma pomagać rozwiązywać problemy, idee mają więc wymierną wartość.

Pierce: w jaki sposób tworzymy hipotezy?
Odpowiedzialny jest za to "tropizm prawdy" (np. heliotropizm), rodzaj instynktu.

William James, filozof, pionier psychologii naukowej.
Wiedza nie musi być absolutnie pewna; wrodzone kategorie nie muszą odpowiadać prawdzie.
Teorie są dobre jeśli są skuteczne; wiele teorii nie ma dla nas żadnego znaczenia.
Prawda zależy od ludzkiego doświadczenia, prawda ideii jest równoznaczna z jej skutecznością.
Trudności takiego ujęcia: stwierdzenie "istnieją atomy" nie było ani prawdziwe ani fałszywe do ich odkrycia; koncepcje flogistonu i eteru były przez pewien czas skuteczne.

John Dewey, instrumentalizm: myślenie jest instrumentem do rozwiązywania problemów.
Edukacja powinna uczyć jak rozwiązywać problemy.

Brak pewnych podstawy wiedzy, ale są płodne metody jej zdobywania.
Połączenie racjonalizmu i empiryzmu jest płodne.
Modele pozwalają w pełniejszy sposób zrozumieć rzeczywistość.

Twórcy logiki współczesnej: Gottlob Frege (1848-1925), Alfred Whitehead (1861-1947) i Bertrand Russell (1872-1970),

Principia Mathematica (3 tomy 1910-1913), Russell i Whitehead
Logika symboliczna zawiera klasyczną logikę Arystotelesa.
Redukcja całej matematyki do logiki i teorii zbiorów.

Nadzieje: odkrycie praw myślenia, rozwiązanie problemów filozoficznych, marzenia Lulla, Leibniza ...
Czy logika zdań i relacji pomiędzy zdaniami wystarczy do zrozumienia znaczenia zdań potocznych?
Schemat języka doskonałego, odzwierciedlającego strukturę rzeczywistego świata.
Alfred Tarski opracował logiczną teorię prawdy, określenie prawdziwości semantycznej zdań.
Reprezentacje mentalne opisane są przy pomocy zdań, logika bada ich zawartość semantyczną.

Znaczenie nazwy to to samo, co przedmiot, który ona denotuje.
Znak jest nazwą gdy istnieje denotowany przedmiot.
Wiele nazw odnosi się do przedmiotów nieistniejących w rzeczywistości.
Jak coś, co nie istnieje, mogłoby być przedmiotem sądu? (Russell).
Zdania atomowe zawierają podmiot-orzeczenie, obiekt i predykat (własność obiektu).
Zdanie ogólne można ukonkretnić.

Błędna analiza pojęć języka prowadzi do wiary w sens idei nieistniejących.
Teoria deskrypcji: istnieją zdania ogólne, nie zawierające podmiotu logicznego, a jedynie gramatyczny.
"Obecny król Polski jest łysy" to niekompletny symbol, nie ma sensu sam w sobie.
Sensowne zdania atomowe możliwe są tylko dla rzeczywistych obiektów (podmiotów).
Zdania opisowe => zdania egzystencjalne, np.
"istnieje X takie, że X jest królem Polski, że X istnieje teraz i że dla każdego Y takiego, że Y jest królem Polski Y jest identyczne z X".

Wady teorii deskrypcji:
zdania o nieistniejących podmiotach nie są fałszywe, to są zdania warunkowe, nie mają wartości logicznej.

Atomizm logiczny opisany został w "Traktacie Logiczno-Filozoficznym" (1921) młodego Wittgensteina. Język idealny to mapa odbijająca strukturę rzeczywistości. Nauki empiryczne opisują fakty, filozofia analizuje sens zdań w postaci formuł logicznych - robi to filozofia analityczna.

Jednakże:

Tezy logiki są tautologiami.
Tezy logiki nic więc nie mówią. (Są one zdaniami analitycznymi.)
Teorie, które tezie logiki nadają pozór treści, są zawsze błędne.
Granice mego języka oznaczają granice mego świata.
Logika wypełnia świat; granice świata są też jej granicami.

Wittgenstein robi też uwagi dotyczące filozofii umysłu, np.
5.631 Nie ma podmiotu myśli i wyobrażeń.
Wynika stąd, że nie ma umysłu poza procesami myślenia, wyobrażania ...

Empiryzm logiczny

Koło Wiedeńskie (1928-1938): Moritz Schlick, Rudolf Carnap, Otto Neurath, Kurt Gödel.
Filozofia nie jest teorią ale działalnością zmierzającą do lepszego zrozumienia wypowiedzi (Wittgenstein).
Zdania dzielą się na: twierdzenia nauki, zdania logiki formalnej, pozostałe zdania.
Zdania pozostałe nie mają sensu poznawczego, jedynie poetycki, obrazowy, emocjonalny.
Filozof precyzuje pytania - czy mają sens? jaka dyscyplina naukowa może ustalić ich prawdziwość?

Zasada weryfikacji:
zdania analityczne - ich prawdziwość wynika z samego znaczenia, z logiki formalnej, są to zdania trywialne lub tautologie, np. "wszystkie olbrzymy są olbrzymie";
zdania syntetyczne - jeśli obserwacje, badania empiryczne mogą potwierdzić lub zaprzeczyć prawdziwości zdania.
Zdanie sensowne to zdania analityczne albo syntetyczne.
Weryfikacja hipotez polega na wyprowadzeniu z nich zdań syntetycznych, obserwacji wraz z warunkami ich przeprowadzenia.

Zdania opisujące obserwacje oparte na danych zmysłowych to zdania syntetyczne.
Początkowo były one uważane za jedyną podstawę wiedzy, późniejszym dodano zdarzenia czasoprzestrzenne.
Najprostsze i najbardziej pewne zdania (eigenpsychische) to minimalny opis doznań psychicznych.
Zdania weryfikowalne mają sens (czasami nieznany).
Teoria wyjaśniania - zjawisko należy przypisać ogólnej zależności (dla klasy zjawisk, warunków).

Sens to metoda weryfikacji zdania.
Dla zdań dotyczących wrażeń zmysłowych weryfikacja = doznanie.
Pozostałe zdania: weryfikacja to konsekwencje empiryczne, gdyby zdanie było prawdziwe.
Teorie naukowe muszą być testowalne.

Trudności takiego rozumienia: pole grawitacyjne, cząstki elementarne to abstrakcje, dalekie od danych zmysłowych.
Znaczenie zdania to zbiór operacji prowadzących do określonych obserwacji.
Stąd "definicja operacyjna", częsta w psychologii.
Struktura hierarchiczna nauki: biologia i chemia redukowalne są do fizyki, wyjaśnienie oznacza redukcję do prostszych, lepiej zrozumialych zjawisk.
Redukcja - relacja logiczna pomiędzy dwiema teoriami, potrzeba zasad łączących (bridging principles) te teorie.
Np. temperatura = średniej energii kinetycznej < E_k > cząsteczek.
Teoria redukcji, redukcjonizm jako cel nauki.

Empiryzm logiczny a teoria umysłu.
Język opisu: umysł to maszyna do wnioskowań logicznych operująca na symbolach (językowych) reprezentujących idee.
Efekt: logiczna reprezentacja wiedzy dobra na wszystko; zastosowano ją w analizie obrazu i planowaniu, z mizernym skutkiem!

Problemy logicznego empiryzmu

Logika nie wyczerpuje możliwości języka (starszy Wittgeinstein, "Dociekania Filozoficzne" 1952)
Karl Popper, nieortodoksyjny empiryk logiczny: falsyfikowalność jako kryterium prawdziwości hipotez.
Sens mają zdania weryfikowalne i falsyfikowalne.
Empiryczna weryfikacja nigdy nie daje pewności.
Najciekawsze hipotezy są najbardziej odległe od prawd logicznie wyprowadzalnych.

Pierre Duhem (1861-1916): teoria nadaje sens interpretacji hipotez.
Rozwinięcie: Willard van Quine (1960): obserwacja jest testem hipotezy i dodatkowych założeń, praw i teorii.
Czy falsyfikacja dotyczy hipotezy, czy dodatkowych założeń? Nie zawsze jest to jasne.
Neutrino Pauliego ocaliło zasadę zachowania energii, wcześniej Neptun, Pluton i Wulkan prawa Newtona, chociaż Wulkan okazał się fikcją a prawa Newtona w przypadku Merkurego wymagają poprawki.
Zdania nie mają własności epistemicznych, pozwolających na ich weryfikację.
Ważne są założenia o kontekście tej wiedzy (background knowledge).

Sens to wzajemne relacje hipotez w obrębie danej teorii, nawet dla zdań odnoszących się bezpośrednio do obserwacji (Paul Feyerabend, Mary Hesse, Paul Churchland).

Podstawy teoretyczne i nabyte doświadczenie zmieniają nasze wrażenia.
"Ból" to bardzo różne wrażenia, pojęcia ewoluują.
Znaczenie - powtarzalność (stabilność) zjawisk fizjologicznych i psychologicznych (Hume), ale teoria ma pierwszeństwo nad wrażeniami.
Paul Churchland: widzący w podczerwieni nazwą przedmioty gorące "białe", zimne "czarne", ale sens tych słów jest dla nas odmienny.

Logika nie jest pewną podstawą dla poznania naukowego (Gödel - ani matematyki).
Metoda analityczna nie wystarcza.
Quine: "Nauka jest uświadomionym zdrowym rozsądkiem".
Płaskość i centralne położenie Ziemi nie są już zgodne ze zdrowym rozsądkiem.
Zdroworozsądkowe założenia dotyczące umysłu mogą być całkiem fałszywe.
Nie istnieje absolutny punkt widzenia, Prawda (Quine: there is no first philosophy).

Prawda na temat umysłu zależy od teorii.
Intuicje są pochodną przekonań.
Stany umysłu mogą być w istocie stanami mózgu, chociaż należą do innych kategorii (Ryle).
Richard Rorty: błąd pomieszania kategorii również zależy od uznawanych teorii i wyobraźni.
Wewnętrzny punkt widzenia nie jest uprzywilejowany!
Teoria umysłu może opierać się tylko na badaniach empirycznych.

Następny wykład.