Uwaga: te wykłady zostały zastąpione nową wersją.

Bernard Baars (1988), "kognitywna teoria świadomości" - przykład teorii psychologicznej, podpartej pewnym rozumieniem działania mózgu.

Podejście kontrastowe: świadome - nieświadome

Świadome	Nieświadome	Na granicy
postrzeżenia; obrazy mentalne; dialog wewnętrzny; przypominanie - aktywacja pamięci.	stosowanie reguł syntaktycznych w mowie potocznej; nieaktywne elementy długotrwałej pamięci; w pełni automatyczne wykonywanie czynności; pamięć proceduralna.	chwilowo nieaktywne elementy WM; niektóre czynności wykonywane prawie automatycznie; postrzeganie informacji kontekstowej; ślepowidzenie.

Eksperymenty Sperlinga (1960): krótka ekspozycja tabeli, np:

c	z	w
f	h	u
d	k	y

Można poprawnie otworzyć położenie 3-4 litery.
Czy byli świadomi wszystkich 9?
Wybranie dowolnego pola po pokazaniu liter pozwala na odtworzenie jego zawartości bez błędu.
Jesteśmy świadomi i potem całkowicie zapominamy.

Cooper i Shepard (1973): rotacja obiektów w umyśle, np. Tetris.
Czas obrotu jest proporcjonalny do kąta.

Baars: Globalna Przestrzeń Robocza (GPR), pozwalająca na oddziaływanie wyspecjalizowanych procesorów przetwarzających informację. Procesory silnie pobudzone wysyłają przez GPR informację do całego systemu. Podobne do architektury typu "tablicy ogłoszeń" w systemach ekspertowych.

Większość operacji zachodzi nieświadomie.
Pamięć zawiera reprezentacje zdarzeń i obiektów widzianych i przeżywanych poprzednio.
Myślenie: wymaga porównania zapamiętanych i chwilowo utworzonych reprezentacji.
Pamięć rozpoznawawcza (recognition memory) najlepiej działa.
Np. reguły syntaktyczne - "coś nie pasuje" gdy nie są spełnione.

Sternberg (1964): zapamiętujemy listę liczb lub słów, czas potrzebny na odpowiedź czy jest na niej X nie zależy od miejsca na liście.
Czytanie zdania: jednoczesne rozpoznawanie liter, słów, konstrukcji gramatycznych i sensu całości.
Niezależne procesy widoczne w przejęzyczeniach, np. "pogubiłem łada" zamiast "polubiłem gada".
Błędy językowe: całe jednostki, słówa, zwroty.

Percepcja wzrokowa: współdziałanie wielu niezależnych hierarchicznych procesów.
Niezgodne cechy z analizy kontekstu i obiektu - złudzenia wzrokowe.
Modularność umysłu dzięki nieświadomym, współbieżnie działającym procesom.

Nieświadome procesy:

• Jedność funkcjonalna: spójność działania całości i autonomia wewnętrznych procesów.
• Hierarchiczna/rekursywna organizacja procesów składających się z podprocesów.
• Wewnętrzny przepływ informacji pomiędzy podprocesami jest znacznie większy niż na zewnątrz.
• Te same procesory mogą uczestniczyć w różnych konfiguracjach.
• Najczęściej wykonywane zadania realizowane są przez względnie niezmiennicze procesory.

Wrażenia są kształtowane przez konteksty.
Czy istnieje lingua mentalis, uniwersalny język specjalizowanych modułów (Fodor 1979)?
Treść świadomości dostępna jest szeroko strukturom układu nerwowego.
Możliwy jest świadomy wpływu obrazów mentalnych na procesy autonomiczne.

Uczenie się: tworzenie nieświadomych procesorów.
Nieświadome procesory: sprawne, nie przeszkadzają sobie, szybkie, dokładne, działają współbieżnie, duża przepustowość, ograniczony zakres.
Procesy świadome: mało wydajne, powolne, szeregowe, mała przepustowość, często błędne, przeszkadzają lub wykluczają się wzajemnie.
Interferencja procesów świadomych prowadzi do skojarzeń, powiązań procesów zachodzących w różnym czasie, relacji pomiędzy nieświadomymi kontekstami (context-sensitivity).
Procesy świadome konieczne są do rozwiązywania nietypowych zadań.

GPR: centralny komitet, rozsyłajacy informację po całym obszarze w poszukiwaniu specjalistów.
Zawartość GPR zależna jest od kontekstu; procesory na nią wpływające dostarczają informacji modyfikowanej przez słabiej pobudzone (nieświadome) procesory.
Spójność świadomych treści umysłu wynika z konkurencji - dodawane są tylko informacje pasujące do całości (gestalt).
Seryjny charakter świadomości rezultatem konkurencji kontekstów.
Np. wrażenia przy ogladaniu sześcianu Neckera są wynikiem konkurencji grup neuronów.

100 ms - integracja danych w okienku czasowym, postrzegane w tym samym czasie.
500 ms - wiadomość rozesłana i odebrana w GPR (powstanie świadomego wrażenia)
10 sekund - czasu życia wiadomości w GPR (trwania pamięci krótkotrwałej).

Jak dochodzi do współpracy wystarczającej liczby procesorów?
Hierarchia przestrzeni roboczych o coraz szerszym zasięgu?
Krótki czas pojawianiea się w GPR pozwala nawiązać współpracę?
Nowe bodźce wywołujące reakcję orientacji są początkowo widoczne jako ERP wszędzie w mózgu.
Trzecia możliwość - narastanie bąbli aktywności.

Struktury mózgu zaangażowane w GPR: ERTAS (extended reticular-thalami activation system).

• twór siatkowaty (pień mózgu),
• podwzgórze,
• jądro siatkowate wzgórza (NRT, Nuclei Reticularis Thalami), hamuje działanie części kory;
• kora mózgu.

Świat wydaje się stabilny bo wydarzenia zgodne są z przewidywaniami stanowiąc kontekst dla nowych zdarzeń.
Oczekiwania, intencje, antycypacje to konteksty.
Schematy, ramy czy skrypty to konteksty.
Efekt torowania w psychologii eksperymentalnej.
Efekty fiksacji, wpływu nastawienia na percepcję, iluzji wzrokowych - niezgodności oczekiwań kontekstowych.
Konteksty koncepcyjne = oczekiwania, konteksty celów = intencje.
Model siebie (self) - dominujący kontekst wielu działań.

GTR przesła wiadomości do specjalizowanych procesorów;
tylko jedna wiadomość może być rozsyłana w danym czasie;
odpowiedzi są interpretowane w wybiórczy i stronniczy sposób, w zależności od kontekstu;
ocena wartości informacyjnej na podstawie redukcji niepewności;
dane przewidywalne stają się redundantne (habituacja).

Rozwiązywanie problemu to triada:

• świadome postawienie zadania;
• nieświadome wykonanie obliczeń;
• świadome przedstawienie rozwiązania.

Nie musimy się szczególnie wysilać przy rozwiązywaniu problemów!
Wstarczy skupić się i oczekiwać na rozwiązanie.

Triada wynika z mechanizmów dostępu do GPR widoczna przy:

• rozwiązywaniu problemów, spontanicznym, twórczym działaniu;
• kontrolowaniu prostych akcji (ruch: intencja, nieświadome wykonanie i wynik);
• planowaniu;
• percepcji niejednoznacznych rysunków;
• działaniu pamięci (za chwilę przyjdzie nam do głowy)

William James opracował ideomotoryczną teorię woli:
pojawia się idea, obraz sytuacji lub wyniku działania;
pojawia się sygnał działania;
akcja zostaje wykonana.
Nie wymaga to wysiłku, dojrzewamy do działania i spontanicznie je wykonujemy.

Nie ma kwestii woli i kontroli wolicjonalnej, jest jedynie spontaniczne działanie.
Wolicjonalne działanie - zgodne z dominującym kontekstem celów.
Pomyłki czy przejęzyczenia - braku czasu na "redakcję" treści wiadomości rozsyłanych w GPR.
Automatyzmy - brak innego kontekstu celów, który mógłby doprowadzić do przeredagowania treści GPR.
Złe nawyki przez częste "wchodzenie w rolę".

James: trzymamy wahadło nieruchomo, wyobrażamy sobie, że się kołysze.
Wkrótce wahadło zaczyna naprawdę się kołysać!
Podobne efekty widać w czasie seansów spirytystycznych z latającym talerzykiem.

Stany absorpcji (monoideizm): dominacja strumienia świadomości bez żadnej konkurencji (film, książka).
Stan hipnotyczny: absorpcja + kontrola ideomotoryczna.
Oddzielenie od dominującego kontekstu przez skupienie.
Brak konkurencyjnych kontekstów - pełna kontrola strumienia świadomości.
Dysocjacja czasowa i dysocjacja jaźni w hipnozie.
Spontaniczna amnezja po sensie hipnotycznym podobnie jak wrażenie braku upływu czasu po absorbującym zdarzeniu.
Istnieje silna korelacja pomiedzy skłonnością do dysocjacji i absorpcji a podatnością na hipnozę.

Czy umysł może zrozumieć sam siebie?
Czy może zrozumieć atom wodoru? Elektron jest niewyczerpalny ...
Ogólny sposób działana mózgu i umysłu staje się coraz bardziej zrozumiały.

Świadomość? To całkiem proste ...
Osobowość, powstawanie wewnętrznego modelu świata, subtelne cechy umysłu - znacznie trudniejsze.